بحران نظام پذیرش دانشجو
در سالهای اخیر، نظام پذیرش دانشجو در آموزش عالی بیش از هر زمان دیگری زیر سوال رفته است؛ پرسشهایی که به نسبت میان عدالت آموزشی، کیفیت علمی و شایستهسالاری بازمیگردد.
روزنامه قدس گزارش میدهد که آنچه روزگاری برای جبران نابرابریها و حمایت از گروههای خاص طراحی شده بود، امروز به یکی از مناقشهبرانگیزترین محورهای سیاستگذاری آموزشی تبدیل شده است. مرز میان حمایت هدفمند و امتیازدهی مستمر بهتدریج کمرنگ شده و آثار آن در سطوح بالاتر تحصیلی محسوس است.
منتقدان معتقدند ادامه امتیازات ویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی، بهویژه در رشتههای حساس، نهتنها با عدالت آموزشی همخوانی ندارد، بلکه رقابت علمی را تضعیف کرده و اعتماد عمومی را کاهش میدهد.
بازنگری در سهمیه ها؛ وعده ای که عملی نشده است
در اوایل مهر سال گذشته، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی، ماده واحدهای ابلاغ کرد که وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را موظف میکرد تا در مدت سه ماه با همکاری سازمان سنجش، وزارت بهداشت، دانشگاه آزاد اسلامی و کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، سهمیههای کنکور را بازنگری کرده و برای اجرا در کنکور سال ۱۴۰۵ گزارش دهد.
با وجود گذشت بیش از سه ماه و اعلام نهایی شدن پیشنهادها توسط وزیر علوم، روند تصویب سهمیهها همچنان بلاتکلیف است. حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، اعلام کرد که هنوز هیچ چیزی به دست شورای عالی انقلاب فرهنگی نرسیده است.
دیدگاه کارشناسان و مسئولان
سهمیه ها در مقاطع بالاتر منطقی نیست
شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، معتقد است دانشجویان باید تنها در یک مقطع تحصیلی از سهمیه استفاده کنند. او تأکید میکند که ادامه استفاده از سهمیه در دورههای تخصصی و فوقتخصصی توجیه علمی ندارد و باید بازنگری شود.
وی افزود: سهمیهها در بسیاری از موارد باعث شده داوطلبان با رتبههای پایین وارد رشتههای حساس مانند پزشکی شوند، رشتههایی که نیازمند آمادگی علمی و روانی بالایی هستند.
تجربه بین المللی سهمیه
آخوندزاده با اشاره به قوانین کشورهای دیگر میگوید: اختصاص امتیاز به افرادی که در جنگها خدمت کردهاند، رایج است. مشکل شیوه اجرای سهمیهها در ایران است، نه اصل سهمیه.
پیامدهای منفی سهمیه ها در تحصیلات تکمیلی
وحید احمدی، معاون سابق وزیر علوم، به پیامدهای منفی گسترده سهمیهها اشاره میکند:
- اختلاف سطح علمی میان دانشجویان باعث افت کیفیت کلاسها و فشار بر اعضای هیئت علمی میشود.
- اعمال سهمیهها رقابت علمی را تضعیف کرده و استانداردهای آموزشی و پژوهشی را کاهش میدهد.
- در رشتههای پزشکی، وارد شدن افراد بدون توان علمی لازم میتواند امنیت بیماران را به خطر اندازد.
او پیشنهاد میدهد که بهجای اعمال سهمیه، دورههای آموزشی تکمیلی برای خانوادههای ایثارگران و فرزندان شهدا فراهم شود و سپس در رقابت عادلانه کنکور شرکت کنند.
تضعیف عدالت آموزشی و کاهش اعتماد عمومی
علی امرایی، عضو کمیسیون آموزش دیدهبان شفافیت و عدالت، تأکید میکند:
- تصمیمات نادرست درباره سهمیهها باعث تضعیف عدالت آموزشی و کاهش اعتماد عمومی شده است.
- آزمونهای سراسری هنوز تنها سازوکار نسبتاً عادلانه برای سنجش علمی داوطلبان است.
- اعمال سهمیههای غیرشفاف، راه را برای رانت و تبعیض علمی باز میکند.
او هشدار میدهد که اصلاح نظام پذیرش دانشجو باید کلان، شفاف و مبتنی بر دادههای واقعی باشد و تصمیمات مقطعی و آزمونوخطا به آینده داوطلبان آسیب میزند.
راهکار پیشنهادی
- ایجاد دورههای تکمیلی آموزشی برای ایثارگران و خانواده شهدا.
- شرکت آنها در کنکور پس از ارتقای توان علمی، به جای اعمال مستقیم سهمیه.
- حفظ عدالت آموزشی، کیفیت علمی و شأن خانوادههای ایثارگران بهصورت همزمان.
این مسیر، به گفته کارشناسان، تنها راه منطقی و پایدار برای حل مسئله سهمیهها در آموزش عالی کشور است.